LIÊN KẾT










Tin mới

Thăm dò ý kiến

Điều bạn quan tâm?

Giao diện đẹp

Thông tin mới nhất

Bài viết hay

Ý kiến khác

Bộ đếm

  • Đang truy cập: 35
  • Hôm nay: 1882
  • Tổng lượt truy cập: 6126005
Thông điệp “Mỗi tin nhắn, một tấm lòng vì biển đảo quê hương”

Sức sống trường tồn của hát Xoan

Đăng lúc: Thứ sáu - 11/04/2014 21:14 - Người đăng bài viết: Đỗ Ngọc Vân
Trải qua hàng nghìn năm, từ những buổi đầu ra đời là hình thức nghi lễ hát thờ vua đến nay hát Xoan đã trở thành di sản văn hóa độc đáo và là nét sinh hoạt văn hóa mang đặc trưng riêng của người dân Phú Thọ.
Sau khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, hát Xoan đã có sức sống mạnh mẽ trong đời sống xã hội. Ảnh: Phương Thanh

Sau khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại, hát Xoan đã có sức sống mạnh mẽ trong đời sống xã hội. Ảnh: Phương Thanh

Từ đời này sang đời khác, nhân dân tại các làng Xoan đã gìn giữ, bảo tồn các giá trị đặc sắc, độc đáo của hát Xoan; thông qua biểu diễn hát Xoan, tinh thần đoàn kết cộng đồng tại các vùng Xoan ngày càng bền chặt, có thể khẳng định chính nhân dân tại cộng đồng giữ vai trò chính trong việc bảo tồn nghệ thuật hát Xoan. Tuy vậy, từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 hát Xoan không được duy trì thường xuyên, việc truyền dạy hát Xoan chủ yếu phát triển tự phát, do không có điều kiện và môi trường phát huy. Nhận thức được giá trị qúy báu  của di sản, trước thực trạng di sản hát Xoan đang đứng trước nguy cơ bị mai một và thất truyền bởi giới trẻ không được truyền dạy kịp thời và các nghệ nhân đang mất dần do tuổi cao, sức yếu, môi trường trình diễn hát Xoan là các di tích, một số bị mất hoàn toàn, số còn lại phần lớn đã xuống cấp, chế độ, chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân chưa được quan tâm, thiếu các kế hoạch bảo tồn, năm 2009, tỉnh Phú Thọ đã quan tâm chỉ đạo các cấp các ngành, đặc biệt là cộng đồng các phường Xoan thực hiện việc truyền dạy, phục hồi hát Xoan và xây dựng hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành trung ương và UNESCO công nhận là di sản văn hóa của nhân loại. Ngày 24-11-2011, Ủy ban Liên Chính phủ công ước UNESCO 2003 về bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể quyết định ghi nhận hát Xoan của Phú Thọ, Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại. Niềm vinh dự, tự hào ấy giúp cho các nghệ nhân và cộng đồng các phường Xoan càng vui mừng và được tiếp thêm sức mạnh để cùng nhau bảo tồn, gìn giữ di sản. Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch phường Xoan An Thái nói: “Đây sẽ là bước đột phá mới để cho các nghệ nhân chúng tôi yên tâm truyền dạy cho thế hệ trẻ để hát Xoan không bị mai một mà tiếp tục phát triển mạnh trong cộng đồng dân cư…”.

Đảng bộ, Chính quyền, nhân dân tỉnh Phú Thọ đã đồng tâm, nhất trí cùng với những người dân vùng Xoan tích cực triển khai các việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản hát Xoan, làm cho nghệ thuật hát Xoan được lan tỏa, thêm sức sống mãnh liệt. Trong những nỗ lực bảo tồn di sản, ngày 7-11-2013 Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 2058/QĐ- TTg phê duyệt đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể  cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại - hát Xoan Phú Thọ (giai đoạn 2013-2020). Quyết định của Thủ tướng Chính phủ khẳng định mục tiêu của Đề án là: Tiếp tục giữ gìn, lưu truyền, phổ biến, phát huy cho thế hệ mai sau những giá trị độc đáo mang tính xã hội, nhân văn, những phong tục, tập quán tốt đẹp về hát Xoan gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ. Nâng cao nhận thức và lòng tự hào trong cộng đồng, trách nhiệm của các thế hệ, nhất là thế hệ trẻ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa hát Xoan. Từng bước bảo tồn phát huy giá trị hát Xoan trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Đến năm 2015, đưa hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; đầu tư tu bổ, phục hồi các di tích tại các phường Xoan gốc ở thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ; đào tạo được lớp nghệ nhân kế cận tại các phường Xoan gốc kế tục lớp nghệ nhân cao tuổi hiện nay trong việc truyền dạy cho lớp trẻ tại cộng đồng để phần lớn thanh niên, thiếu niên và nhi đồng ở các phường Xoan gốc của tỉnh Phú Thọ đều biết hát Xoan; bảo đảm cho những người có công bảo tồn, gìn giữ, truyền dạy hát Xoan được tôn vinh và hưởng chế độ đãi ngộ theo quy định....

Mở các lớp đào tạo nghệ nhân kế cận và truyền dạy hát Xoan trong cộng đồng của 4 phường Xoan gốc xã Kim Đức và Phượng Lâu - thành phố Việt Trì là nhiệm vụ quan trọng được ưu tiên hàng đầu trong Kế hoạch bảo tồn và phát huy di sản hát Xoan của UBND tỉnh năm 2013-2014 và Đề án Bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan giai đoạn 2013-2020 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Chương trình đã được các nghệ nhân trực tiếp truyền dạy và được đông đảo nhân dân, nhất là lớp trẻ nhiệt tình hưởng ứng tham gia. Những ngày đầu xuân Giáp Ngọ này đến xã Kim Đức, Phượng Lâu, thành phố Việt Trì- nơi có 4 phường Xoan gốc, ở đâu ta cũng bắt gặp các thanh, thiếu niên rộn ràng những bài hát Xoan. Chỉ trong thời gian ngắn, đến nay các nghệ nhân đã đào tạo, truyền dạy được 70 nghệ nhân kế cận để đến năm 2015 có thể thay lớp nghệ nhân già hiện nay kế tục truyền dạy cho lớp trẻ tương lai và truyền dạy cho gần 100 cháu thiếu niên nhi đồng. Ngoài việc truyền dạy các bài Xoan như: Đón đào, Nhập tịch mời vua, Giáo trống, Giáo pháo, Thơ nhang, Đóng đám... các em còn được tìm hiểu những đặc trưng của hát Xoan Phú Thọ do nhà nghiên cứu âm nhạc, nhạc sỹ Đặng Hoành Loan và nghệ nhân phổ biến trao đổi. Hiện nay, những người tham gia học hát Xoan ngày càng nhiều, lớp trung niên có, lớp thanh thiếu nhi ngày càng đông hơn. Càng xem các cháu thanh, thiếu nhi biểu diễn càng thấy sự hấp dẫn của Xoan, càng cảm nhận được sức sống trường tồn của Xoan trong cộng đồng. Xoan sinh ra từ dân gian và lưu truyền theo hình thức truyền khẩu, có lẽ Xoan là hình thức dân ca có tính tổng hợp và đa yếu tố nhất. Bởi Xoan bao gồm cả phần lễ, phần hội, hát Xoan gắn liền với múa, tất cả kết nối tạo nên một không gian Xoan vừa tâm linh, vừa thế tục. Với ba chặng hát: Nghi lễ, quả cách và hát hội (giao duyên), phần hát nghi lễ trang nghiêm thành kính bao nhiêu, thì phần hát hội lại dân dã, tình tứ bấy nhiêu. Cùng với những lời ca gãy gọn, rộn ràng là những điệu múa vừa mềm mại, uyển chuyển của phái nữ, vừa khỏe khoắn, mạnh mẽ của phái nam. Bước chuyển từ phần lễ đến phần hội của Xoan khiến người trong cuộc như được trải qua một hành trình từ "đạo" đến "đời", càng về cuối càng hấp dẫn và thêm háo hức... cũng chính bởi tính đa dạng, phức hợp của các yếu tố và sự phong phú, linh hoạt trong trình tự diễn xướng đã khiến Xoan trở thành loại hình nghệ thuật khó học, đòi hỏi phải có sự say sưa, công phu của các nghệ nhân và chỉ có các nghệ nhân truyền dạy mới bảo tồn được giá trị gốc nghệ thuật của Xoan. Người thưởng thức Xoan cũng cần hiểu biết, nhận thức đúng về Xoan, có như vậy chúng ta mới thấy hết cái hay, cái hấp dẫn của Xoan. Nhà phê bình âm nhạc Nguyễn Thị Minh Châu nhận định: Ðiểm độc đáo nhất về mặt âm nhạc của Xoan là lối hát đối đáp ở hai giọng cách nhau quãng bốn đúng. Kép đưa cách cho đào đón cách, kẻ hỏi người thưa, chàng tung nàng hứng, cứ thế luân phiên trong lúc mỗi bên luôn trung thành với giọng điệu của riêng mình. Nếu không hiểu về Xoan sẽ giật mình tưởng phường Xoan hát "phô", hát chênh. Kéo theo sự "tưởng" đó, những "tai nhạc" đã được "phương Tây hóa" vô tình chỉnh những thang âm dân tộc trong Xoan thành đồng giọng cho dễ hát, dễ nghe, khiến Xoan không còn là Xoan nữa.

Xoan trường tồn mãi trong cộng đồng, làm cho cộng đồng càng gắn kết, bền chặt hơn và chính cộng đồng làm cho Xoan có sức sống lan tỏa mãnh liệt hơn. Các nghệ nhân - Những "báu vật nhân văn sống" về Xoan của Phú Thọ như bà Nguyễn Thị Lịch, ông Lê Xuân Ngũ, Nguyễn Xuân Hội... đã cao tuổi mắt mờ, lưng còng, chân yếu, hôm nay không biểu diễn mà xem con, cháu, chắt mình biểu diễn càng thấy vui mừng phấn khởi, bởi cả đời chỉ duy tình yêu Xoan vẫn tha thiết, đắm say. Tình yêu ấy hôm nay được nhân rộng, đến với thế hệ trẻ và vì thế sức sống của Xoan mới thật sự lan tỏa, trường tồn.

Với những kết quả đáng khích lệ  như hôm nay, sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của tỉnh, như ý kiến của đồng chí Hoàng Dân Mạc - Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Phú Thọ đã khẳng định: Để bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật hát Xoan, trong thời gian tới, tỉnh chú trọng tới việc quảng bá giới thiệu giá trị của hát Xoan với cộng đồng trong tỉnh, trong cả nước và với bạn bè quốc tế. Đồng hành với đó là việc tổ chức truyền dạy và phổ biến rộng rãi nghệ thuật hát Xoan. Tỉnh cũng đã đưa hát Xoan vào giáo dục trong các trường học ở thành phố Việt Trì, đồng thời tại các làng Xoan cổ sẽ khuyến khích các nghệ nhân truyền dạy cho các thế hệ trẻ. Chúng ta tin tưởng rằng với sức sống bền bỉ, sức lan tỏa mãnh liệt và kế hoạch bảo tồn cụ thể, hát Xoan sẽ mãi mãi trường tồn, không chỉ bừng sáng trong lòng mỗi người dân nước Việt mà còn của bạn bè khắp năm châu.

Nguồn tin: Báo Phú Thọ
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Ý kiến bạn đọc

Mã an toàn:   Mã chống spamThay mới     

 

Tỉnh Phú Thọ

video

ĐƠN VỊ PHỐI HỢP

ĐĂNG KÝ HIẾN MÁU

VẬN ĐỘNG NGUỒN LỰC


Dự báo thời tiết

laptop dell , laptop asus , laptop sony